Skrifennow

My blog, imported from Blogger and converted using Jekyll.

Ebron y'n Nos - mis-Hwevrer 2021

Feb 17, 2021

This is a transcript for the February 2021 segment of 'Ebron y'n Nos' I prepared for Radyo an Gernewegva, broadcast in #522.

Warlyna, yth esa nebes lestri efanvos lonchys war-tu ha'n planet Meurth. Yma gwrandryell Perseverence (Diwysygneth) gans NASA, resegvell Hope gans an Emireythow Unys Arabek, ha tirell Chinek henwys Tianwen-1 (an styr yw 'govynnow nevek').

mappa Meurth gans savleow tira ow komprehendya Perseverance ha Tianwen-1
Mappa Meurth gans savleow tira pub ragres Meurth. An kylghow gwyrdh yw tiransow sewenus ha'n huni rudh o skwatt-tirans, ha'n huni rudhvelyn sewenus yn rann. Savla towlennys Perseverance yw rudhwynn, ha arebenedh a wra Tianwen-1 tira yw an boks gwynn 'Site 2'. Imaj: Wikimedia Commons

An lestri efanvos ma a wra drehedhes dhe Veurth an mis ma. Hope a wra entra resegva Veurth an 9ves mis-Hwevrer ha studhya y ayrgylgh, ha Tianwen-1 a wra entra resegva Veurth an 10ves mis-Hwevrer, mes ny wra an tirell tira kyns mis-Me an bledhen ma. Yma gwrandryell gans Tianwen-1 a yll hwrithra an dor meurthek gans radar a wra tremena an dor.

resegva treufurv Tianwen-1
Resegva Treusfurv Tianwen-1 dhiworth an norvys dhe Veurth. Imaj: Wikimedia Commons
resegva Veurth Tianwen-1
Resegva Veurth Tianwen-1 hag an lester efanvos entra resegva Veurth yn 2021. Imaj: Wikimedia Commons

Perseverance a wra tira dhe'n 18ves mis-Hwevrer. An gwrandryell Perseverance a wra tira yn kowdoll Jezero, tyller war Veurth hag usi remnant delta avon. Skiansogyon a wra tybi yth esa lynn dhe lenwel an kowdoll yn hen dermyn. Y'n termynyow na, y hyllsa bos bewnans war Veurth. Yma nebes maynys gans Perseverance gans medras diskudha dustuni bewnans y'n termyn eus passyes. An tirans y honan a vydh kepar ha'n huni gans Curiosity yn 2012, mes nebes kalessa, drefenn bos an tirwedh y'n kowdoll Jezero moy chalenjus. Yma awtopilot moy avonsys gans Perseverance yn unn waytyans tira yn salow. Yma towlenn gans Perseverance kuntell nebes samplow karrek Meurth, ha neb lester efanvos arall y'n termyn a dheu a wra aga hyrghes dhe’n nor.

entrans, diyskynnans ha tirans Perseverance
An entrans, diyskynnans ha tirans a'n wandryell Perseverance. Imaj: JPL/NASA
An 'garan ebron' gans an wandryell Perseverance
An tirans gans an 'garan ebron'. Imaj: JPL/NASA

Yma tro-askell Ingenuity gans Perseverance, an kynsa tro-askell dhe nija war blanet arall. An tro-askell ma a wra nija bys dhe 90 sekond, ha viajya bys dhe 300 meter gans ughelder bys dhe 5 meter yn pub nij. Ingenuity a wra usya panellys howl dhe jarjya y batri, ny yll ev gul moy ages unn nij pub dydh. Yma mikrofon gans Perseverance ynwedh hag a wra sonskrifa an son diyskynnans ha tirans ha sonow war an enep Meurth.

Kowdoll Jezero war Veurth
Savla tirans towlennys dhe Perseverance, imajys gans an resegvell Mars Express gans ESA. Yma hen delta a wra entra kowdoll Jezero, yw tybys bos hen lynn. Imaj: ESA Mars Express/NASA
hyns possybl an wandryell Perseverance
Hyns possybl dhe'n wandryell Perseverance war enep Meurth, gans imajys diworth an kamera CTX war Mars Reconnaisance Orbiter. Imaj: JPL/NASA
Mappa interactiv an savla tirans Perseverance diworth NASA.

Yma Meurth gweladow dhyn ni yn ebron gorthugher yn soth po y’n soth-west yn ranneves Aries. Nyns yw Yow ha Sadorn gweladow namoy drefenn aga bos an tu arall an howl.

Yma loor nowydh dhe'n 11ves mis-Hwevrer, kynsa kwartron 19ves mis-Hwevrer, loor leun 27ves mis-Hwevrer, ha'n diwettha kwartron 6ves mis-Meurth ha loor nowydh arta 13ves mis-Meurth.

Yth esa dewhwelans sewenus sampel an loor diworth an tavell Chinek Chang'e 5. Yma an sampel diworth rann arall an loor ha’n huni Apollo ha Luna, hag y hyllsa bos karregi nebes yowynkka, diworth loskvenydhyow nans yw ogas ha 2 bilvil bledhen.

an kapsul dehwelans Chang'e 5 wosa tirans war an norvys
An kapsule dehwelans sampel Chang'e 5 wosa y dirans yn Mongoli Nes. Imaj: CNSA/Spaceflight Now

Yma towlenn gans China gorra gorsav spas yn resegva an nor, ha nebes rannow anedha a vydh lonchys an bledhen ma, ha’n ragres y vyldya a wra pesya yn dew bledhen a dheu.

gorsav spas towlennys gans China
Delinyans an gorsav spas towlennys gans China. Imaj: CASC/China Manned Space Engineering Office/Spaceflight Now

Ebron y'n Nos - Nadelik 2020

Jan 26, 2021

This is a transcript for the second 'Ebron y'n Nos' piece I prepared for Radyo an Gernewegva in December, broadcast in #515 and #516.

Nadelik Lowen!

Yma Yow ha Sadorn ow nesa y'n ebron an mis ma, ha dhe'n 21a mis-Kevardhu i a wra nesa mar ogas ha 6 arkmynysen, henn yw saw degves rann a dhegre, po pympes rann myns y'n ebron an loor.

An diwettha termyn pan hwrug Yow ha Sadorn nesa moy ogas y'n ebron o yn 1623, ha nag o gweladow drefenn aga bos re ogas dhe'n howl, ha'n diwettha termyn gweladow o yn 1226. Byttegyns, yma unyans neb sort ynter Yow ha Sadorn pub ugens bledhen. Yow a resa a-dro dhe'n howl yn dewdhek bledhen, ha Sadorn a resa a-dro yn tamm le es deg bledhen warn ugens. Ytho, ogas ha pub ugens bledhen, yma an Norvys, Yow ha Sadorn yn unn linenn. Resegvaow an planetys yw nebes ynklinys, hag ytho, nyns yw unyans Yow ha Sadorn poran hag nyns yw pupprys an keth dell welyn ni y'n ebron.

Erthygel diworth EarthSky a-dro dhe nesans an planetys.
imaj a'n planetys Yow ha Sadorn 21a mis-Kevardhu 2020
Yth esa possybl gweles an dhew planetys y'n keth gwel pellweler. Imaj: www.virtualtelescope.eu

Unyans planetek ynter Yow ha Sadorn yw onan an tybyansow profys rag an steren Bethlehem, a wrug herwydh an Bibel ledya an Tus Fur a'n Est dhe Yesu. Yth esa sterorieth posek yn termynow na, hag unyans Yow ha Sadorn a yllsa bos tybys avel neppyth dhe les, yth esa unyans anedha yn 6 KK, hag unyans Yow ha Gwener ha'n steren Regulus yn ranneves Leo yn 2 KK. Tybyansow erell profys yw nova po gornova, po komet bras.

lymnans a-dro dhe'n dus fur ow metya Yesu avel baban
Lymnans yn Kapel Skrovegni yn Padua, Itali, gans Giotto. An steren Bethlehem yw delinys kepar ha komet ena. Imaj: Wikimedia Commons Erthygel a-dro dhe'n steren Bethlehem gans EarthSky
mappa an ebron soth west dhe'n 21a mis-Kevardhu
Semlant a'n ebron soth west dhe'n 21a mis Kevardhu 2020

Yow ha Sadorn yw yn ranneves Sagittarius, hag ymons i isel yn ebron soth-west wosa howlsedhes.

Imajys Yow ha Sadorn dhe'n 24a mis-Kevardhu 2020. Davydh Trethewey

Yma nowodhow yeyn yn bys sterenieth, an mirva radyo Arecibo a wra bos deges awos damaj dhodho. An mirva Arecibo yw yn Puerto Rico, hag yw lester radyo yn pans topografek naturel, 305 a vetrow y vraster. An pellweler radyo ma o kowlwrys yn 1963 hag o an brassa pellweler radyo unnlester bys dhe 2016 pan veu an Pellweler Pelyek Aswa Pymp Kans Meter gwrys yn China. Erthygel gans Wired a-dro dhe dhamaj dhe Arecibo. Erthygel gans Pennskol Florida Kres

Yn mis-Est funenn a-vann an pellweler a dorras ha gul damaj dhe'n lester, ha funenn arall a dorras yn mis-Du. An fundyans godhonieth kenedhlek an Statys Unys a wra oberi an pellweler a erviras dhe'y dhiswul. Kyns henna, dhe Dhy' Kalan mis-Kevardhu, funennow erell a fyllis ha'n bynk degemmerell a godhis y'n lester.

Fundyans Kenedhlek Skians an Statys Unys erthygel 1a mis Kevardhu a-dro dhe godhans an lester Arecibo Erthygel diworth AP News
imaj kodhans an bynk degemmerell Arecibo 1a mis-Kevardhu 2020
Gwydheo war wiasva Astronomy Now kodhans an bynk degemmerell

Mar ny vo possybl daswul an pellweler ma, koll meur dhe sterenieth yw.

Yn mis-Du yth esa an lester efanvos Chinek Chang'e 5 lonchys dhe'n loor. An ragdres yw dhe tira war enep an loor ha dehweles sampel an dor lorek dhe'n norvys.

Sewenus o an tirans dhe'n 1a mis-Kevardhu, hag ynwedh kuntellans an sampel. An dowlenn o dhe guntell ogas ha 2 kilogramm a garregi lorek gans lo-balas hag ynwedh dre dardhell dhe denna sampel a bys dhe 2 meter yn-dann an dor.

Erthygel gans Spaceflight Now a-dro dhe Chang'e 5<

Imaj an direll Chang'e 5 war enep an loor. Imaj CNSA.
Tirwel lorek a-dro dhe'n savla tira Chang'e 5. Imaj CNSA.
Delinyans an direll Chang'e 5. Imaj CNSA.

Dhe'n 3a mis-Kevardhu lester yskynnans a lonchyas a'n loor gans an sampel, ha res o dhe junya gans an resegvell Chang'e 5. Henn o sewenus ynwedh, an kynsa junyans dew lester efanvos robotek yn resegva a-dro dhe'n loor, ha'n kynsa yskynnans a'n loor a-ban Luna 24 yn 1976. Wosa hemma, an lester efanvos a wra gasa resegva an loor 13ves mis-Kevardhu ha tira an sampel yn Mongoli Nes dhe'n 16ves mis-Kevardhu.

Erthygel gans Spaceflight Now a-dro dhe lonchyans an lester sampel diworth an loor.Erthygel a-dro dhe junyans an lester sampel gans resegvell Chang'e 5

Imaj diworth an direll Chang'e 5 a'n lester yskynnans. Imaj CNSA.
Delinyans lonch an lester yskynnans Chang'e 5. Imaj CNSA.
Nesans an lester yskynnans Chang'e 5 dhe'n resegvell. Imaj CNSA.

An dehwelans sampel gans an ragdres Nihonek Hayabusa 2 re sewenas. An lester efanvos ma a vysytyas an planetik Ryugu ha tenna sampel, ha'y dehweles dhe'n norvys. An kapsul gans an sampel a diras yn Ostrali ogas ha Woomera dhe'n 5ves mis-Kevardhu.

Erthygel gans Spaceflight Now a-dro dhe dhehwelans sampel Hayabusa 2 Erthygel gans Spaceflight Now a-dro dhe dhehwelans sampel Hayabusa 2
Sampel diworth an planetik Ryugu wosa y igerans. Erthygel gans Spaceflight Now a-dro dhe dhehwelans sampel Hayabusa 2

Bledhen nowedh da dhywgh hwi a-barth 2021!

Ebron y'n Nos - mis-Kevardhu 2020

Nov 20, 2020

This is a transcript for the December 2020 'Ebron y'n Nos' piece I prepared for Radyo an Gernewegva, broadcast in #511.

An bledhen ma, yth esa an Gober Nobel Fisek ros rag ober yn kever tell du. Rynnys o ynter Syr Roger Penrose re dhiskwedhes bos tell du dargenys gans tybieth Einstein, ha Reinhard Genzel ha Andrea Ghez re wrug diskudha toll du gorvras yn kresen agan galaksi.

Erthygel yn y gever diworth Astronomy Now.
delinyans Roger Penrose, Reinhard Genzel ha Andrea Ghez
Syr Roger Penrose, Reinhard Genzel ha Andrea Ghez. Imaj: Niklas Elmehed. © Nobel Media

Yma Meurth orth y bellhe a'n norvys y'n termyn ma, wosa y enebieth yn mis-Hedra. Byttegyns, yma ev hwath y'n ebron y'n kynsa rann an nos ha hwath gans splannder bras. Yma an lester efanvos Meurth 2020 orth y viajya dhe Veurth gans an wandryell Diwysygneth hag ev a wra tira 18ves mis-Hwevrer 2021. Yma dew lester erell ow viajya dhe Veurth y'n termyn ma. Yma onan diworth an Emireythow Unys Arabek, henwys Hope (po Gwaytyans yn Kernewek) hag a wra resega a-dro dhe Veurth ha studhya y ayrgylgh yn arbennik, ha Tianwen-1 diworth China gans resegvell ha tirell.

kedhlow a-dro dhe instrumentys resegvell Gwaytyans
An maynys gans an resegvell Hope. Imaj: UAE Space Agency
Delinyans Meurth 2020 yn y viaj dhe Veurth
Delinyans Meurth 2020 yn y viaj dhe Veurth. Imaj: NASA/JPL-Caltech
An gwrandyell Tianwen-1
Delinyans gwrandryell Tianwen-1. Imaj: The Planetary Society

Yma Yow ha Sadorn y'n ebron gorthugher a-varr yn ranneves Sagittarius, ogas an eyl ha'y gila. Dhe 21a mis-Kevardhu, ymons i yn ogas y'n ebron, diberthys gans saw 0.1 a degreow. Ny wra Yow ha Sadorn nesa yn ogas marnas pub ugens bledhen. erthygel a-dro dhe'n nesheans ogas Yow ha Sadorn

Gwel ebrenn soth-west wosa howlsedhes 1a mis-Kevardhu 2020
Gwel ebron soth-west wosa howlsedhes 1a mis-Kevardhu 2020
Gwel ebrenn soth-west wosa howlsedhes 21a mis-Kevardhu 2020
Gwel ebron soth-west wosa howlsedhes 21a mis-Kevardhu 2020

Yma an loor leun dhe'n 30ves mis-Du, diwettha kwartron 8ves mis-Kevardhu, loor nowydh dhe'n 14ves mis-Kevardhu, kynsa kwartron an 21a mis-Kevardhu ha loor leun arta dhe'n 30ves mis-Kevardhu.

Yma difyk an howl 14ves mis-Kevardhu. An difyk ma yw gweladow yn Amerika Dyghow, yn Chile hag Arghantina. Nyns yw pur bell an hyns difyk kowal a'n gwlas Kembrek yn Arghantina, yth yw an hyns dew kans kilometer dhe'n north a'n tre Port Madryn.

eclipse.gsfc.nasa.gov/SEdecade/SEdecade2011.html eclipsophile.com/tse2020 www.greatamericaneclipse.com/2020-dec-14
Hyns difyk an howl 14ves mis-Kevardhu 2020
Hyns difyk an howl 14ves mis-Kevardhu 2020. Imaj diworth www.greatamericaneclipse.com/2020-dec-14

An lester efanvos OSIRIS-REx a sewenas yn y dowl dhe denna sampel a'n planetik Bennu dhe'n 20ves mis-Hedra.

OSIRIS-REx wosa tenna sampel a'n planetik Bennu.
OSIRIS-REx wosa tenna sampel a'n planetik Bennu. Yma dor ha bili ow mos a-dro kepar hag erghwyns wosa hwyth gass nitrogen dhe sordya mater. Imaj:NASA/Goddard/Pennskol Arizona
astronomynow.com/2020/10/25/osiris-rex-captures-treasure-trove-of-samples-from-asteroid-bennu astronomynow.com/2020/10/20/live-coverage-osiris-rex-descending-toward-asteroid-bennu-for-sampling-run spaceflightnow.com/2020/10/28/osiris-rex-begins-stowing-asteroid-sample-into-return-capsule spaceflightnow.com/2020/11/02/scientists-release-new-view-from-osiris-rexs-asteroid-smash-and-grab
Tavell OSIRIS-REx wosa tenna sampel a'n planetik Bennu.
Bregh tavell OSIRIS-REx gans karregi byghan ha doust ynni. Imaj: NASA
Imaj enep planetik Bennu kyns OSIRIS-REx tenna an sampel.
Enep planetik Bennu kyns OSIRIS-REx tenna an sampel 20ves mis-Hedra 2020. Imaj: NASA/Goddard/University of Arizona/Lockheed Martin

An lester a wra gasa an planetik yn mis-Meurth 2021 ha dehweles dhe'n norvys gans an sampel. Ev a wra drehedhes an norvys yn mis-Gwynngala 2023.

Yma nowodhow bras yn kever an planet Gwener. Nebes steronydhyon a wrug diskudha gass yn ayrgylgh Gwener, fosfin, henn yw atom fosforos ha tri atom hidrojen. Ledyores an bagas a wrug hemma yw Professor Jane Greaves yn pennskol Kardydh. Dustuni an gass ma o kevys diworth dew pellweler radyo, an James Clerk Maxwell Telescope - pellweler ismillimeter yn Hawaii, ha'n Atacama Large Millimetre Array yn Chile. astronomynow.com/2020/09/14/possible-evidence-found-for-life-on-venus War an norvys, an unnsel fenten a fosfin yw bakteria anayrobek. Nyns yw fenten aswonnys dororiethel po kymygiethel anodho. Yma tybyans bos neb sort a vewnans yn kloudys Gwener, yth yw enep Gwener pur booth, mes yma nivel y'n ayrgylgh gans an keth tempredh ha'n norvys. Gwener yw gweladow yn est yn ebron bora kyns howldrevel y'n termyn ma.

Imaj Gwener diworth an resegvell Nihonek Akatsuki
Gwener yn liw fals (diworth imajys ughviolet) diworth an resegvell Nihonek Akatsuki. Imaj: JAXA / ISAS / Akatsuki Project Team.
An pellweler James Clark Maxwell
An Pellweler James Clerk Maxwell yn Mauna Kea, Hawaii. Imaj: Will Montgomerie / EAO / JCMT.

Dowr re beu diskudhys war an loor. astronomynow.com/2020/10/26/adding-impetus-to-artemis-h2o-found-on-sunlit-surface-of-the-moon spaceflightnow.com/2020/10/26/water-molecules-detected-on-moons-sunlit-surface-adding-impetus-to-artemis Yth esa dowr diskudhys kyns yn kowdell skeusys ogas dhe'n aghel soth a'n loor, mes lemmyn dowr re beu diskudhys yn dor lorek yw yn-dann howlsplann. An mirva ayrek isrudh SOFIA (Stratospheric Observatory for Infrared Astronomy) a wrug spektra a'n ranndir kowdoll Clavius. An spektra ma a dhiskwedhas dustuni a dhowr kemmyskys yn dor. Yma towlenn gans NASA tira war an loor arta yn ragdres Artemis yn 2024, hag y'n termyn a dheu sevel savla hir-dermyn war enep an loor. Mar pia possybl kavos dowr a'n dor lorek y fydh les rag an dus a wra triga ena.

Stervarnoryon a wrug mos dhe'n Gorsav Spas Keswlasek dre lester efanvos SpaceX arta. spaceflightnow.com/2020/11/16/astronauts-ride-spacex-crew-capsule-in-landmark-launch-for-commercial-spaceflight Yth esa peswar stervarner y'n kapsul Crew Dragon o lonchys 15ves mis-Du yn y gynsa ragdres oberyansel wosa profyans gans dew stervarner yn mis-Me.

Possybl yw dhe weles imajys diworth pellwelerow, mes fordh arall kavos perthyans an kosmos yw dre sonheans. astronomynow.com/2020/09/26/listening-to-the-music-of-the-milky-way chandra.harvard.edu/photo/2020/sonify

Yma an son ma gwrys dre dreylya data a-dro dhe gresen agan galaksi diworth pellweler X-ray Chandra, pellweler Spitzer isrudh ha pellweler Hubble optek, yn son. Golow diworth taklennow dhe dopp an imaj yw klewys avel notennow pych ughella ha splannder an golow yw treylys dhe ughlder an son:

nebes styryans:

areth a-dro dhe sonheans:

Ebrenn y'n Nos mis-Gwynngala 2020

Sep 12, 2020



This is a transcript for the September 2020 'Ebrenn y'n Nos' piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #501.

Dydh da.

Y feu an wrandryell ragdres NASA Meurth 2020 lonchys an hav ma dhe’n 30ves mis-Gortheren, a wra dannvon gwrandryell ‘Dywysygneth’ Perseverance dhe Veurth.


https://mars.nasa.gov/mars2020/

Yma tro-askell byghan gans an wandryell, hag yw henwys avel Ingenuity ‘Ynjinieth’ yn Kernewek.
 

https://mars.nasa.gov/technology/helicopter/
https://mars.nasa.gov/news/8712/6-things-to-know-about-nasas-ingenuity-mars-helicopter/
 
Yma mass 1.8kg gans an tro-askell ma, ha hirder an eskelli 1.2m penn dhe benn. Possybl vydh gul nij a deg eylenn ha peswar ugens unnweyth pub dydh.

An wrandryell hy honan yw haval orth an huni Govynnuster Curiosity gans nebes gwellheans; yma desin nowydh dhe’n rosow yn unn waytyans aga bos moy duryadow war enep karnek Meurth, ha’n chif kamera Mastcam-Z a’n jevydh galloes dhe zoumya
 
An wrandryell a wra tira war Veurth dhe’n 18ves mis-Hwevrer 2021 war le henwys Kowdoll Jezero. An le yw hen delta avon yn lynn a vedha lenwel an kowdoll y’n termyn eus passyes.

NASA re wrug solempnya pymthek blydhen a-dhia lonch an Mars Reconnaissance Orbiter o lonchys yn 2005 hag yw hwath ow studhya Meurth. An kamera ugh-digolm HiRISE re wrug moy agus 6 milvil imaj, hag ogas ha dew kans terabyt a dhata. Yma gwiasva HiRISE yn lies yethow, ow komprehendya Kernewek, gwelewgh www.uahirise.org/kw.


Ensampel us imajys diworth kamera CTX war MRO, ha'n hyns a'n wandryell Opportunity. https://www.jpl.nasa.gov/spaceimages/details.php?id=PIA23178. Moy ensamplow imajys ha kedhlow dhe: https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=7724

Yn agan ebrenn, yth esa loer leun dhe’n 2a mis-Gwynngala, diwettha kwartron 10ves mis-Gwynngala, loer nowydh 17ves mis-Gwynngala, kynsa kwartron 24ves mis-Gwynngala, loer leun arta Dy’ Kalan mis-Hedra.

Yth esa difyk an howl dhe’n 21a mis-Metheven. Ny veu gweladow diworth Kernow. Difyk bysowek o, drefenn bos an loer re bell a’n norvys dhe gudha oll an howl, hag yth esa bysow moen gesys. Nyns yw resegva an loer kylgh poran mes hirgylghek, hag ogas dhe dhorbellva o hag yw an difyk ma. An difyk o gweladow yn nebes gwlasow yn Afrika, Yemen, Saudi Arabi, Oman, Pakistan, Eynda, Tibet, China ha Taiwan. Nyns o possybl dhe lies viajyor mos dhe weles an difyk ma drefenn kalettrow kawsys gans an kurungylghvirus mes nebes tus feusik a wrug y weles.

Hyns difyk bysowek an howl 21/06/2020 diworth gwiasva https://www.solar-eclipse.info/en/eclipse/detail/2020-06-21/

Gwiasvaow erell gans kedhlow difyk an howl:
https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEgoogle/SEgoogle2001/SE2020Jun21Agoogle.html
https://eclipse.gsfc.nasa.gov/SEplot/SEplot2001/SE2020Jun21A.GIF

https://eclipsophile.com/ase-2020/

Gwydhyow difyk a'n howl diworth Abu Dhabi (gwelys avel difyk rannek):


Imaj diworth Taiwan gans devnydhyor Kuan war https://spaceweathergallery.com/indiv_upload.php?upload_id=163741

Imaj diworth Tibet gans Jeff Dai war https://spaceweathergallery.com/indiv_upload.php?upload_id=163767


Yma Yow ha Sadorn bannek yn ebrenn gorthugher an kynyav ma. Yma an dew anedha y’n rannneves Sagittarius. Sagittarius yw “An Sether” yn Kernewek, hag yw kentaur, hanter-den ha hanter-margh, ha helghyor owth usya gwarek.
War an 24ves ha’n 25ves mis-Gwynngala, y fydh an loer ogas dhe Yow ha Sadorn y’n ebrenn. Hag yw gwelys diworth an norvys, Yow a wra neshe orth Sadorn y’n misyow a dheu, hag y fydh kesyewans anedha 21a mis-Kevardhu an blydhen ma.

An rannneves Sagittarius, gans Yow ha Sadorn yn mis-Gwynngala 2020, imaj gwrys gans gwiasva https://heavens-above.com/


Saggitarius. diworth Wikimedia Commons: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sidney_Hall_-_Urania%27s_Mirror_-_Sagittarius_and_Corona_Australis,_Microscopium,_and_Telescopium.jpg

Yow ha Sadorn isel yn ebrenn soth - imaj diworth earthsky.org
An loer yn ogas ha Yow ha Sadorn yn mis-Gwynngala - diworth earthsky.org


https://earthsky.org/astronomy-essentials/great-jupiter-saturn-conjunction-dec-21-2020

Meurth yw orth y enebieth 14ves mis-Hedra, hag y fydh pur splann an kynyav ma. Yma ev yn ranneves Pisces ha gweladow diwettha yn nos. Y fydh moy splann ages Yow, ha drehedhes braster minus 2 namm hwegh yn mis-Hedra. Nyns yw Meurth gans splannder a’n par ma yn fenowgh, drefenn bos y resegva hirgylghek ha na wra an norvys neshe mar ogas pup termyn an nor dh’y bassya yn aga resegvaow.
An unnsel planet moy splann yw Gwener, yw gweladow yn ebrenn bora an kynyav ma. 
 

Retrograde Motion of Mars 2020 from LarryKoehn on Vimeo.

An ebrenn dhe 23:00 30ves mis-Gwynngala 2020, gans Yow ha Sadorn ow sedha y'n soth-west, ha Meurth yn ebrenn soth-est. Gwrys gans heavens-above.com/skychart2.aspx
An ebrenn dhe 06:00 kh 1a mis-Hedra 2020, gans Gwener yn ebrenn est kyns an howldrevel. Gwrys gans heavens-above.com/skychart2.aspx


Dhe’n 30ves mis-Me, yth esa stervarnoryon lonchys a Amerika, gans fusenn Falcon 9 gwrys gans negys privedh SpaceX, hag an kynsa prys o usyans an volghenn “Crew Dragon” gans tus a-ji. Yth o an kynsa prys stervarnoryon a lonchyas a Amerika a-dhia an “Space Shuttle” dhe omdenna yn 2011.
An volghenn ma, henwys Endeavour, a yll karrya peswar den, ha hy hynsa nij gans tus a-ji, an ragdres Crew Dragon Demo-2, re beu lonchys 30ves mis-Me 2020. An prys ma, hi a garryas dew stervarner dhe’n Salva Spas Keswlasek, Douglas Hurley ha Robert Behnken. An dew stervarner a spenas dew jydh ha tri ugens war an Savla Spas Keswlasek, hag an volghenn a dhiborthyas Dy’ Kalann mis-Est ha dehweles an dew stervarner ma dhe’n norvys 2a mis-Est. Hemm o an kynsa tirans yn dowr gans stervarnoryon a-dhia 1975. Sewenus o an ragdres ma, hag y fydh an volghenn nowedhys hag usys arta yn ragdres towlennys yn 2021 gan peswar stervarner yn ragdres SpaceX Crew-2. Kyns henna, yma bolghenn arall a’n keth sort a wra lonchya 23a mis-Hedra 2020 gans peswar stervarnor, yn ragdres SpaceX Crew-1.



Lonch an ragdres Crew Dragon Demo-2 war fusenn Falcon 9 SpaceX 30ves mis-Me 2020. Imaj: Walter Scriptunas II / Spaceflight Now  https://spaceflightnow.com/2020/05/30/nasa-astronauts-launch-from-us-soil-for-first-time-in-nine-years/
https://en.wikipedia.org/wiki/Crew_Dragon_Demo-2
https://en.wikipedia.org/wiki/Dragon_2
An stervarnoryon Douglas Hurley ha Robert Behnken. Imaj: NASA/Aubrey Gemignani / collectSPACE
 
Klout an ragdres http://www.collectspace.com/news/news-101119a-spacex-crew-dragon-demo2-patch.html
Yma imaj nowydh an planet Yow, yn is-rudh, gwrys gans an pellweler Gemini North.

Yow yn is-rudh gans Gemini North https://astronomynow.com/2020/05/11/gemini-north-captures-lucky-shot-of-jupiter-in-all-its-infrared-glory/  Imaj: International Gemini Observatory/NOIRLab/NSF/AURA M.H. Wong (UC Berkeley) et al.
An imaj o gwrys dre method henwys “Imajyans Feusik”, kepar ha rekordya gwydhyow, ha dewis nebes an framow yw gwell gans le a galettrow gans an ayrgylgh.

bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Ebrenn y’n Nos – mis-Ebrel ha mis-Me 2020

Sep 12, 2020

This is a transcript for the April/May 2020 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #481.

An steren Betelgeuse, re wrussa gwannhe y’n misyow diwettha re klerheas arta. Yn kres mis-Ebrel, yth yw ogas dh’y splannder usadow. Nebes steronydhyon a wra tybi bos an gwannheans kawsys gans doust gwrys gans an steren ow passya a-rygdhi.
Splannder Betelgeuse diworth AAVSO https://www.aavso.org/lcg


Betelgeuse, gans pellweler VLT ha'n mayn SPHERE, mis-Kevardhu 2019. Imaj: ESO/M. Montargès et al. https://astronomynow.com/2020/03/08/cosmic-dust-up-may-best-explain-dimming-of-betelgeuse



An komet ATLAS C/2019 Y4 o diskudhys 28ves mis-Kevardhu. An komet o war resegva a wra neshe dhe’n howl mar ogas ha’n planet Mergher orth diwedh mis-Me. Steronydhyon a dybas an komet ma a allsa bos gweladow gans dewlagas noeth an hav ma, mes ny vydh henna hwarvos wosa y dhe derri yn rannow yn mis diwettha.
An hanow ATLAS yw diworth an arhwithrans ATLAS, a wra usya pellwelerow robotek dhe hwithra wosa taklennow ogas dhe’n norvys a yll skwattya an nor. An hanow leun yw “Asteroid Terrestrial Impact Last Alert System”. Na wra an komet ma neshe ogas dhe’n norvys.
Kometys yw henwys wosa aga diskudhor, mes yn moyha fenowgh lemmyn yth yw hanow neb arhwithrans a-der hanow person.
Nebes steronydhyon re wrug skeusenn a wra diskwedhes nebes rannow a’n komet. Yn kettermyn an splannder gans an komet a wra dalleth lehe ha martesen an komet a wra dreylya dhe demmyn kyns drehedhes howlnesva yn mis-Me.
Komet C/2019 Y4 (ATLAS). Imaj: Tim Connolly, Plattsburgh, NY, USA.
https://spaceweatherarchive.com/2020/04/07/comet-atlas-is-breaking-up

https://spaceweatherarchive.com/2020/04/14/fragments-of-comet-atlas




Yma komet arall diskudhys seulabrys, komet SWAN C/2020 F8. An hanow yw diworth hanow daffar war lester efanvos SOHO, an Solar and Heliospheric Observatory, a wra studhya an howl mes treweythyow diskudha kometys dre happ. Y hyll bos an komet ma gweladow an hav ma, martesen gans dewlagas noeth. http://astro.vanbuitenen.nl/comet/2020F8 Ev a wra neshe an howl dhe 27ves mis-Me.

An mirva LSST, an “Large Synoptic Survey Telescope” o henwys an blydhen ma a-wosa an steronydhes a vri Vera Rubin a verwis yn 2016. An mirva a vydh aswonnys avel “Vera C. Rubin Observatory”. Hi a studhyas rosellans galaksiow ha dre henna ri dustuni “mater tewl”, mater nag yw gweladow (yn gwir yw treusweladow yn le tewl) mes hwath gans effeyth gravedhek. An pellweler y honan yw gans desin nowydh tri gweder, ha gweder kynsa a 8.4 meter ha sevelys yw yn Chile. Y fydh gwel ledan dhodho, ha galladewder skeusenna oll a’n ebren pub tri nos. An arhwithrans ma a wra pesya deg blydhen, hag yn termyn ma gul 500 petabayt data.
An arhwithrans y honan yw lemmyn gelwys “Legacy Survey of Space and Time”, hag an pellweler an “Simonyi Survey Telescope” wosa Charles ha Lisa Simonyi a wrug ri arghans. Charles Simonyi a wrug oberi rag Microsoft, hag a wrug towlenna Microsoft Office.

An steronydhes Vera C. Rubin (1928-2016). Imaj: NSF’s Optical-Infrared Astronomy Research Laboratory/KPNO/AURA
An pellweler, henwys an Mirva Vera C. Rubin. Imaj: VRO

https://astronomynow.com/2020/01/08/trail-blazing-astronomer-vera-rubin-honoured-with-observatory-naming
https://www.vro.org
https://www.lsst.org


An planetik a wrug New Horizons treusnija yn 2019 yw henwys yn soedhogel avel Arrokoth yn le 2014 MU69 po Ultima Thule. An hanow yw ger a styr "ebrenn" yn yeth Powhatan, yeth pobel teythyek yn Virginia.

An lester efanvos BepiColombo, a wrug passya an norvys. Yth yw lester efanvos Europek ha Nihonek o lonchys yn 2018 ha a wra mos yn resegva a-dro dhe Vergher yn 2025. Kales yw dhe dhrehedhes Mergher drefenn an chanj uskittredh, hag BepiColombo a dhurya termyn hir ha gul treusnijansow an planetys owth usya aga gravedh. Ev a wra treusnija Gwener yn mis-Hedra ha mis-Est 2021 ha wosa hemma hwegh treusnijans Mergher kyns mos yn resegva Mergher yn mis-Kevardhu 2025.

https://astronomynow.com/2020/04/12/bepicolombo-flies-by-earth-completing-first-leg-of-journey-to-mercury

Delinyans nij BepiColombo dres an norvys. Imaj: ESA


https://astronomynow.com/2020/03/30/scientists-plan-for-bepicolombo-fly-by-despite-coronavirus-limitations

Yth o an wrandryell ragdres NASA Meurth 2020 henwys “Perseverance” ‘Dywysygneth’ yn Kernewek.
Kynth yw ober lentheys gans an virus kurungylgh, gans NASA yma ober war Meurth 2020 ow pesya y’n termyn ma. Res yw bos an lonch ynter 17ves mis-Gortheren ha 5ves mis-Est an bledhen ma, po delatys vydh rag dew vledhen dhe’n nessa spas lonch. Desin ‘dywysygneth’ yw ogas ha desin “Curiosity” ‘tronekter’ mes rosow ‘dywysygneth’ yw nebes dyffrans yn unn waytyans aga durya gwell. Rosow ‘Curiosity’ re veu damajys gans an karregi lymm Meurth.
An wandryell Perseverance. Imaj: NASA/JPL-Caltech

Chanj desin an rosow ynter Curiosity ha Perseverance. Imaj: NASA/JPL-Caltech
https://astronomynow.com/2020/04/06/perseverance-mars-rover-gets-its-wheels-as-launch-preps-continue

Byttegyns, “Curiosity” a wra hwath oberi ha seulabrys a yskynnas leder serth, ynklinys orth 31 degre.

Omskeusenn Curiosity (brosys warbarth diworth lies skeusenn) 26ves mis-Hwrevrer 2020 Imaj: NASA. Moy a kedhlow ha imaj ugh-digolm dhe'n URL: https://astronomynow.com/2020/03/23/curiosity-climbs-its-steepest-slope-so-far


Yma lonch an lester efanvos ExoMars delatys bys dhe 2022. Kyns an kalettrow gans an virus kurungylgh, yth esa preder a-dro dhe’n parachutys, ha ny via possybl gorfenn an ober kyns an spas lonch 2020. Ytho, an lonch yw towlennys ynter mis-Est ha mis-Hedra 2022. An wrandryell, henwys “Rosalind Franklin” a wra hwithra dustuni bewnans yn termyn eus passyes war enep Meurth.
An wandryell ExoMars, henwys Rosalind Franklin

https://astronomynow.com/2020/03/12/esa-roscosmos-delay-launch-of-exomars-2020-lander-to-late-2022

Soweth an tavenn toemmder tirell Insight war enep Meurth yw hwath stegys. Byttegyns, daffar arall war an direll yw sewenus hag a wra musuransow godhonieth.
Rann a'n tirell Insight gans an tavell, aswonnys avel "an godhor".

https://astronomynow.com/2020/02/22/insight-lander-will-try-robotic-elbow-grease-to-help-stalled-heat-probe/
https://mars.nasa.gov/news/8612/mars-insight-lander-to-push-on-top-of-the-mole/?site=insight
https://mars.nasa.gov/news/8613/a-year-of-surprising-science-from-nasas-insight-mars-mission/?site=insight

keworrys wosa an podkast:






An gewer war Veurth hag usi an tirell Insight musura:
https://mars.nasa.gov/insight/weather/


Yn agan ebrenn, yma loer nowydh dhe’n 23a mis-Ebrel, kynsa kwartron 30ves mis-Ebrel, loer leun 7ves mis-Me, diwettha kwartron 14ves mis-Me, loer nowydh arta 22a mis-Me, ha kynsa kwartron 30ves mis-Me.

Yn gorthugher 25ves bys dhe 27ves, an loer gwarek a vydh yn keth rann an ebrenn ha’n planet Gwener, y’n howlsedhes.
An planetys Meurth, Sadorn ha Yow yw hwath gweladow kyns an bora. Y fydh an loer gansa ynter an 12ves ha’n 16ves mis-Me.

Yma dew gowas meteor, an Lyrids ha’n Eta Aquarids. An Lyrids yw an moyha a-dro dhe 21-22a mis-Ebrel, ha’n gwella termyn yw wosa hanternos. Yma a-dro dhe 10 dhe 15 meteor pub our, a wra mos diworth rann an ebrenn ogas dhe’n ranneves Lyra.
An kowas Eta Aquarid yw an moyha a-dro dhe 6ves mis-Me, hag an gwella termyn yw wosa hanternos keffrys. Yma semlant an meteors ma a dhos diworth sterenn y’n ranneves Aquarius. An kowas ma yw gwell yn hantergylgh soth, hag yma 20-40 meteor pub our. Yn hantergylgh north, yma a-dro dhe 10.

https://earthsky.org/astronomy-essentials/everything-you-need-to-know-lyrid-meteor-shower

https://earthsky.org/astronomy-essentials/everything-you-need-to-know-eta-aquarid-meteor-shower
https://earthsky.org/space/why-more-eta-aquarid-meteors-in-southern-hemisphere

bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Nebes moy a-dro dhe dhiwedh ragdres Spitzer:
https://astronomynow.com/2020/01/31/nasa-pulls-the-plug-on-spitzer-ending-trail-blazing-mission/

All Posts