Skrifennow

My blog, imported from Blogger and converted using Jekyll.

Ebrenn y’n Nos – mis-Meurth 2020

Mar 13, 2020

This is a transcript for the March 2020 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #474.
 
Dydh da.

My a vynn kewsel a-dro dhe’n sterenn Betelgeuse (yma nebes fordhow dh'y leverel, my a erviras a-barth Beteljouz), yw kevys yn rannneves Orion. An ranneves Orion a dhiskwedh yn soth yn kres an nos dres an gwav, ha hwath es dhe'y weles yw yn mis-Meurth.

Ranneves Orion. Imaj diworth Wikimedia Commons.


Yma dew steren gorgowr gweladow yn apert yn Orion. Dhe’n kornell deghow a-is yma Rigel, sterenn gorgowr glas. Rigel yw aswonnys ynwedh avel Beta Orionis, hag yw gensi braster 0.05-0.18. Yth yw hi yn splannder an seythves y’n ebrenn nos. Hi yw esel klass spektrek B8, gans liw glas-gwynn ha tempredh hy enep yw 12000 Kelvin. Hy gronnedh yw onan gronnedh an howl warn ugens, ha’y splannder gwir yw ogas ha 120,000 gweyth an huni gans an howl, hag hy fellder yw a-dro dhe 860 a vledhenyow-golow.
Imaj diworth Vojtěch Bauer / APOD

An sterenn Betelgeuse yw y’n kornell kledh a-wartha ranneves Orion. Hi yw aswonnys avel Alpha Orionis, yn despit dhe vos dell usys, gwanna ages Rigel. Betelgeuse yw steren gorgowr rudh, yn klass spektrek M1-M2. Tempredh hy eneb yw 3590 Kelvin. Hy gronnedh yw dewdhegweyth gronnedh an howl ha’y golowder gwir yw ynter 90000 ha 150000 golowder an howl. Hy fellder yw a-dro dhe 640 a vledhenyow-golow. Splannder Betelgeuse yw chanjyadow, ynter braster zero ha +1.6. Kyn dell vydh usys Rigel yw splanna, Betelgeuse o henwys avel Alpha Orionis gans Johann Bayer yn 1603. Yn mis-Hedra 2019 hy splannder o braster +0.5, ha hi a dhallethi gwanna dres an misyow a sew, ha lemmyn yw braster +1.6. Erbynn mis-Hwevrer 2020 an sterenn o mar wann es o hi y'n diwettha pymp bledhen warn ugens. Yn termyn ma, an splannder gans Betelgeuse yw sad, ha didhurek via dhe witha lagas warnedhi mar kwra hi klerhe arta, po gortos gwann.
Golowder Betelgeuse ow chanjya y'n misyow seulabrys. Imaj diworth Wikimedia Commons / AAVSO.
Pan o Betelgeuse hi splannder usadow, yth yw hi an degves splanna steren y’n ebrenn nos. Mes drefenn hi bos gorgowr rudh, an brassa rann a’y splannder yw yn is-rudh. Mar amontyewgh splannder yn pub rann an spektrum, Betelgeuse yw sterenn an moyha splann y’n ebrenn.
 
Kledh: 22a mis-Hwevrer 2012, Deghow: 21a mis-Hwevrer 2020. Imaj: User:Vesta / Wikimedia Commons
Yma nebes kows a lever bos Betelgeuse ow kwannhe drefenn an sterenn a wra tardha yn skon, avel supernova. Gwir yw bos Betelgeuse sterenn an par a yll tardha avel supernova, hag avel steren gorgowr rudh, ogas ha’n penn hy bewnans yw. Byttegyns, yn steronieth, yn skon a yll styrya nep termyn yn nessa kans milvlydhen.
Yma imajys Betelgeuse gwrys gans an Pellweler Pur Vras yn Mirva Soth Europek yn Chile: https://astronomynow.com/2020/02/14/esos-very-large-telescope-shows-dramatic-dimming-of-betelgeuse/
Dell vydh usys, pub steren yw gwelys avel poynt, mes gans maynys an moyha avonsys hag an interferometer gans an Pellweler Pur Vras, possybl yw dhe weles nag yw Betelgeuse rond yn tien. Possybl yw an gwannder seulabrys kawsys gans nebes doust a-dro dhe'n steren.

Yn mis-Meurth, dydhyow an loer yw: kynsa kwartron dhe’n nessa mis-Meurth, loer leun an nawves, diwettha kwartron an hwetegves, ha loer nowydh yw an peswora warn ugens mis-Meurth. Dhe’n ugensves mis-Meurth yth yw an kehysnos gwaynten, ha’n dydh an keth hirder ha’n nos.
An planet Gwener yw bannek y’n ebrenn gorthugher wosa an howlsedhes. Yow, Sadorn ha Meurth yw gweladow kyns an bora. Dhe'n etegves mis-Meurth, y fydh an loer gwarek yn ogas dhedha, isel yn ebrenn soth-est kyns an bora.

Yma gans NASA an Transiting Exoplanet Survey Satellite – an Loerell Hwithrans Eksoplanet Treustremenel.
An loerell TESS kyns hy lonch dhe 18ves mis-Ebrel 2018. Imaj diworth NASA


Steronydhyon a usyas an loerell ma dhe dhiskudha planet nowydh, a yllsa skoedhya bewnans, gans myns kepar hag an norvys. An planet yw henwys TOI 700d drefenn ev a res a-dro dhe'n ster TOI 700, ster korr rudh ogas ha 40 kansrann gronnedh an howl, dhe bellder ogas ha 100 bledhen-wolow dhe-ves. TOI 700d a res a-dro dh'y sterenn yn ogas ha 37 dydh, ha myns ogas ha 20 kansrann moy ages myns an norvys. Yma dew planet arall y'n system na, TOI 700b yw ogas ha'n keth myns an norvys, hag a res a-dro yn deg dydh, ha TOI 700c yw triflek myns an norvys ha resa a-dro yn 16 dydh.
 https://astronomynow.com/2020/01/07/tess-finds-its-first-earth-size-planet-in-host-suns-habitable-zone/

Yma eksoplanet arall henwys KELT-9b diskudhys dhe vos an poettha planet gans tempredh a 4300 degre Celsius. KELT-9b o diskudhys gans an "Kilodegree Extremely Little Telescope", an Pellweler Pur Vunys Mil Degre, drefenn nag yw an pellweler bras mes gans galladewder mires orth myns meur an ebrenn. An planet ma yw aswonnys avel Yow Poeth drefenn yth yw planet bras kepar ha Yow, mes pur ogas dh'y sterenn. https://astronomynow.com/2020/01/27/hottest-known-exoplanets-dayside-atmosphere-a-toasty-4300-c/
Lymnans artek KELT-9b diworth NASA/JPL-Caltech

Efanvos Europek "Solar Orbiter" - Resyor Howlek a veu lonchys 9ves mis-Hwevrer. An efanvos ma a wra studhya an howl, ha resya a-dro yn-mes playn an eklyptek, ha studhya rannow aghelek an howl. Ev a wra treusneyja an planet Gwener yn mis-Kevardhu an vledhen ma, dh'y weres chanjya y resegva yn-mes playn an eklyptek. An efanvos a wra durya pymp bledhen dhe dhrehedhes resegva ynklinys a-barth y ragdres.:
https://astronomynow.com/2020/02/11/solar-orbiter-launched-promises-first-looks-at-suns-hidden-poles/

Yma pellweler howl nowydh henwys an Pellweler Daniel K. Inouye a wra studhya an howl yn manylus. An pellweler ma yw a-wartha menydh Haleakala yn Hawaiʻi, hag a yll gweles manylyon mar vyghan avel 30 kilometer war an howl.:

https://astronomynow.com/2020/01/29/daniel-k-inouye-solar-telescope-dazzles-with-first-light-images/
Da via genev ma pe an gewer da lowr dhe weles an ebrenn yn ta. Pesyewgh mires a-vann!

bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Rann bonus!

Yma an gwydheo ma a-is gwrys diworth imajys a'n Lunar Reconnaisance Orbiter a dhaswra vu an loer esa gwelys gans stervarners Apollo 13 hag esens i ow resek a-dro dhe'n loer.

Ebrenn y'n Nos - mis-Genver 2020

Mar 13, 2020

This is a transcript for the January 2020 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #469.

Dydh da.

Ottani y’n gwav, hag usi an nosow hir. Yth esa an howlsavla gwav dhe’n nessa warn ugens mis-Kevardhu. An howldrevel yn Truro esa orth 08:18, ha’n howlsedhes dhe 16:20. A-ban an termyn na, an dydh a wra hirhe nebes pub dydh.

Yma an loer dhe’n kynsa kwartron an nessa mis-Hwevrer, loer leun dhe’n nawves, an diwettha kwartron dhe’n pymthegves, ha loer nowydh an tressa warn ugens mis-Hwevrer. Loer kynsa kwartron a vydh arta dhe’n nessa mis-Meurth, ha’n loer leun dhe’n nawves mis-Meurth.

Meurth a dhiskwedh kyns an bora yn mis-Genver ha mis-Hwevrer, hag a wra neshe dres misyow an bledhen ma, bys dh’y enebieth dhe’n peswardhegves mis-Hedra 2020.

Y'n blydhen 2020 yma towlennow dhe lonchya lestri efanvos dhe Veurth. Towlennys yw dhe lonchya an hwithrell Europek ExoMars gans gwandryell, ha’n an hwithrell Meurth 2020 gans NASA. ExoMars a vydh lonchys yn mis-Gortheren 2020, mar kwrons i seweni erbynn kaletterow gans y parachytys.
https://science.sciencemag.org/content/366/6469/1061
Nowedhheans wosa darlesa: yma ExoMars delatys bys dhe 2022 y'n termyn ma http://www.esa.int/Newsroom/Press_Releases/ExoMars_to_take_off_for_the_Red_Planet_in_2022

Meurth 2020 a vydh lonchys a’n hav ma ynwedh, ynter seytegves mis-Gortheren ha’n pympes mis-Est. Y fydh dewisyans hanow rag an gwrandryell, a vydh kepar ha'n huni war Veurth seulabrys henwys Curiosity https://spaceflightnow.com/2020/01/22/nasa-invites-public-to-vote-on-name-for-mars-2020-rover/

Dhe dhewdhegves mis-Kevardhu yth esa ervirans poesek. Yma an hwithrell efanvos OSIRIS-REX ow studhya an planetik Bennu, ha NASA a dhewisas py le war an planetik hi a wra tira. Yth esa peswar savla possybl, henwys yn ansodhogel Osprey, Kingfisher, Nightingale ha Sandpiper. Yn kernewek an henwyn edhen yw hok an puskes, pyskador an myghtern, eos ha pibydh. Dhe’n dewdhegves mis-Kevardhu NASA a wrug dewis yntredha, an savla Eos. Y fydh an tirans ma a-dro dhe mis-Est 2020 hag an efanvos a wra kemmer sampel a'n planetik.



Yma an pellweler efanvos Spitzer drehedhes diwedh y ragdres dhe’n degves warn ugens mis-Genver. Yma an pellweler ma onan a wra oberi yn rann is-rudh an spektrum tredandennvenek. Yth esa an pellweler ma lonchys yn efanvos yn 2003, hag an pellweler ma a dremensa termyn marthus hirra ages o gwaytys. Dres nebes blydhynnyow yth esa an helium linek gesys dhe goll, mes yth esa hwath possybl usya an pellweler dhe’n lyha yn rann an spektrum. Soweth lemmyn yth yw moy kales dh’y usya drefenn nebes rannow elektronek dhe hedhi oberi, ha’y pellder diworth an norvys yn y resegva ynkressya ha kalessa yw dhe gul keskomunyans ynter an norvys ha'n efanvos. Ytho, NASA a wrug ervira dri ragdres dhe’n penn dhe’n diwedh mis-Genver 2020.
An pellweler ma re beu marthys yn sewen ha ystynna a wrug yn lies fordhow agan godhvos a eksoplanetys, furvyans ster, galaksiow ha kosmologieth.
http://www.spitzer.caltech.edu/news/2252-ssc2020-08-NASA-s-Spitzer-Space-Telescope-Ends-Mission-of-Astronomical-Discovery
Yth esa areth warlinnen diworth NASA war chanel "NASA Jet Propulsion Laboratory" henwys "Spitzer's Final Voyage" war Youtube

Yma lonch arall an loerelligow Starlink gans an negys SpaceX gans Elon Musk. An peswora bagas anedha a vydh lonchys yn skon. Towlennys o dhe'n seythves warn ugens mis-Genver mes delatys o rag termyn ha my ow rekordya hemma https://spaceflightnow.com/2020/01/27/falcon-9-starlink-3-mission-status-center-2/


Pan vydh lonchys possybl vydh gweles tren a’n loerelligow. An wiasva www.heavens-above.com a wra diskwedh pestermyn possybl via aga gweles.

My a venegas an Parker Solar Probe yn rann Ebrenn y'n Nos kyns, an efanvos ma a wra oberi yn ta hwath hag a wra y beswora howlnesva dhe'n nawves warn ugens mis-Genver. 

http://parkersolarprobe.jhuapl.edu/News-Center/Show-Article.php?articleID=140

Meni an hwithrell ma a wrug son a'n musurans an gwyns howlek.
https://soundcloud.com/jhu-apl/sets/sounds-of-the-solar-wind


Blydhen nowydh da ha bys nessa prys,

Davydh Trethewey

Ebrenn y'n Nos mis-Du 2019

Oct 29, 2019

This is a transcript for the November 2019 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #456.

Ebrenn y’n Nos – mis-Du 2019

Dydh da.

Yma neppyth arbennik y’n ebron dydh an mis ma. 

Yma treustremen Mergher dhe’n unnegves mis-Du. An planet Mergher a wra alinya dhe’n Howl yn unyans isella yn fenowgh, mes drefenn resegva Mergher yw ynklinys na wra Mergher mos a-rag an Howl yn poran pub tro. Mergher a wra mos a-rag an Howl dhe 12:35 dhe’n unnegves mis-Du, ha dres hwegh our y hwra kylgh du planet Mergher treustremena an Howl.


Transit of Mercury on November 11 2019 diworth LarryKoehn war Vimeo.
www.shadowandsubstance.com/?p=142

spaceweather.com/archive.php?view=1&day=11&month=10&year=2019

Na wra mires orth an Howl gans lagas noeth po gans pellweler po devis optek arall, saw gans sidhel howlek dhe iselhe golowder ha dewynnyans toemmder a’n Howl. Krevder an dewynnyans a yll gul damaj dh’agas dewlagas. Fordh arall gweles an Howl yw dre valegans, gorra folenn paper a-dryv an lagattell dewweler po pellweler.


Imajys diworth lyvrik an Kowethas Stereieth Ryel:
Y fydh fordh arall y weles, dre an kesroesweyth diworth loerell NASA Solar Dynamics Observatory war an wiasva omma: mercurytransit.gsfc.nasa.gov

Yma komet usi orth y vos dres agan system howlek a wrug mos diworth spas yntersterek. Yth o diskudhys gans steronydh bodhesik Gennady Borisov. Y hanow sodhogel yw 2/I Borisov drefenn yth yw saw an nessa taklenn yntersterek re bos diskudhys, gans resegva hyperbolek dhodho, nag yw kelmys dh'agan system howlek.
An kynsa taklenn yntersterek yw ʻOumuamua diskudhys yn 2017. Drefenn nag o koma po lostenn dhodho, yth o gelwys avel asteroid yn le komet, ha henwys wosa ger Hawaiiek a styr 'aspier'.

https://en.wikipedia.org/wiki/%CA%BBOumuamua

An komet Borisov a wra treyla dres an system howlek saw unnweyth ha mos dhe-ves arta bys dhe dhownder spas yntersterek.
Y howlnesva a vydh 7ves mis-Kevardhu 2019, hag yw 2 unnses steronieth diworth an howl hag ogas dhe'n keth diworth an norvys. Ny vydh pur splann, dell hevel y fydh edhomm pellweler bras dhe'y weles.
Komet yntersterek 2/I Borisov. Imaj: Mirva Gemini/NSF/AURA
www.centauri-dreams.org/2019/09/24/2i-borisov-naming-the-interstellar-visitor/
http://astro.vanbuitenen.nl/comet/2I
https://en.wikipedia.org/wiki/2I/Borisov


Gennady Borisov gans y bellweler. Imaj:Тимура Крячко

www.fontanka.ru/2019/09/13/052 (yn Russek)

Yma ugens loer nowydh diskudhys a-dro dhe Sadorn.
Loerow Nowydh diskudhys dhe Sadorn. Imaj: Carnegie Institute for Science
carnegiescience.edu/news/saturn-surpasses-jupiter-after-discovery-20-new-moons-and-you-can-help-name-them
Lies a'n loerow Sadorn yw henwys a-wosa an Titanys diworth henhwedhlow Grek. Mes, lemmyn yma moy a loerow Sadorn es Titanys Grek. Ytho, nebes a'n loerow yw henwys a-wosa kewri diworth henhwedhlow erell. Yma loerow henwys a-wosa kewri Inuit, Norgaghek ha Keltek! Pyneyl anedha yw ervirys herwydh parametrow an resegva.

Y'n 20 loerow nowydh, dew anedha yw diworth an bagas Inuit, seytek yn bagas Norgaghek, hag onan yn bagas Keltek.
An steronydhyon a wra govynn orth profyansow henwyn, yn maner kepar hag a wrussons i rag loerow Yow, ha'n skol yn Lanneves a brofyas "Pandia".
astronomynow.com/2019/08/26/iau-approves-names-for-five-newly-discovered-jovian-moons/
carnegiescience.edu/NameSaturnsMoons



Y hyll kewri Kernewek ri hanow dhe'n loer nowydh diskudhys yn bagas keltek.
planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets#SaturnianSystem

An loerow Keltek seulabrys yw Tarvos, Albiorix, Erriapus ha Bebhionn.
Tarvos yw Tarvos Trigaranus diworth henhwedhlow Gaulek. Yma koloven yn Paris "koloven an marners" gans imaj tarow gans tri garan usi ow sevel warnodho.

Tarvos Trigaranus ha Vulcan. Imaj: Wikimedia Commons
en.wikipedia.org/wiki/Pillar_of_the_Boatmen
en.wikipedia.org/wiki/Tarvos_Trigaranus
en.wikipedia.org/wiki/Tarvos_(moon)
Albiorix yw kowr Gaulek, ha'n hanow a styr "Myghtern a'n bys". An kynsa elvenn yw kognat dhe elfydd yn Kembrek Kanol, ha martesen an hanow y'n Kernewek yw Elvydhruw. Ev o kelmys gans an duw Romanek Meurth.
en.wikipedia.org/wiki/Albiorix_(moon)
en.wikipedia.org/wiki/Mars_(mythology)#Celtic_Mars
en.wiktionary.org/wiki/elbid
geiriadur.ac.uk/gpc/gpc.html
elfydd1 
[< Clt. *albíi̯ō o’r gwr. *albho- ‘gwyn’, fel yn yr e.p. Gal. Albiorix, Albiorica; dengys ystyr (b), fodd bynnag, ddarfod tybio fod perthynas rhyngddo a’r Llad. elementum
eb.g. (bach. elfyddan) ll. (adran (b)) elfyddau, elfyddion.
a  Byd, daear; tir, gwlad, rhanbarth, bro, ardal, cymdogaeth:
world, earth; land, country, district, neighbourhood. 

Erriapus yw duw Gaulek arall, ha Bebhionn yw duwes Iwerdhonek o kelmys gans dineythyans flogh. Styr an hanow yw "benyn deg" po "benyn velodius".
en.wikipedia.org/wiki/Erriapus
de.wikipedia.org/wiki/Erriapus_(Mythologie)
en.wikipedia.org/wiki/Bébinn
en.wikipedia.org/wiki/Bebhionn_(moon))

An loer nowydh a yll bos henwys rag kowr kernewek yw S/2004 S 24 en.wikipedia.org/wiki/S/2004_S_24

Martesen y hyllyn ni profya henwyn Kormoran, y wreg Kormelian, Bolster, po Tregeagle avel hanow rag an loer nowydh.
Delinyans an kowr Cormoran a wra ladra gwarthek. Delinys gans Arthur Rackham yn lyver gans Flora Annie Webster Steel (1918) Project Gutenberg Wikimedia Commons
Bran o den a vri yn Kernow y'n termyn eus passyes, kovskrifys war an Men Skrifa gans skrifenn "Rialobran Cunovali Fili". Dell hevel, yth esa an den henwys a-wosa hanow kowr y'n henwedhlow Mabinogion yn Kembra, Myghtern Bran, aswonnys avel Bendigeidfran.
en.wikipedia.org/wiki/Brân_the_Blessed
Res yw dhe dhannvonn Tweet orth @SaturnLunacy gans an hashnos #NameSaturnsMoons erbynn 6ves mis-Kevardhu 2019.


Bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Ebrenn y'n Nos mis-Hedra 2019

Oct 26, 2019

This is a transcript for the October 2019 'Ebrenn y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #452.

Ebron y’n Nos – mis-Hedra 2019

Dydh da.

My a gowsas a-dro dhe’n hwithrell Eyndek “Chandrayaan-2” an prys diwettha.

Yth esa towl dhe gorra tirell Vikram ha gwandrell Pragyan ganso war an loor yn mis-Gwynngala. An towl o dhe dira orth dorhys ogas dhe 70° S war 6ves mis-Gwynngala 2019 hag oberi rag peswardhek dydh – unn jydh lorek.



Soweth ogas hag ughelder a 2 kilometer a-ugh enep an loor, an tirell a gasas an hyns towlennys, ha nag esa kestavans pan o gwaytys wosa drehedhes enep an loor. Nyns esa sinell vyth kevys dhyworth an tirell. Ledyer ISRO, an asianteth spas Eynda, K. Sivan a leveris y heveli dhe’n tirell godhevel tirans kales.

www.planetary.org/blogs/jason-davis/vikram-apparently-crash-lands.html
timesofindia.indiatimes.com/india/vikram-lander-located-did-not-soft-land-on-moon-isro/articleshow/71037009.cms

Byttegyns, an resegvell Chandrayaan-2 a wrug kemmer skeusenn an tirell war an enep mes ny wrug ISRO omlesa an imajys hwath. Yth esa ISRO ha NASA assaya kestava orth an tirell. NASA a wrug assaya kemmer skeusenn 17ves mis-Gwynngala gans Lunar Reconnaisance Orbiter.
Ha my ow skrifa hemma, ny wrug NASA omlesa an imaj na hwath. Y hyll bos an tirell yn-mes an skeusenn, po yn-mysk skeus.


spaceflightnow.com/2019/09/12/nasa-lunar-orbiter-to-image-chandrayaan-2-landing-site-next-week


www.cnet.com/news/nasa-still-searching-for-indias-chandrayaan-2-vikram-moon-lander/
www.newindianexpress.com/nation/2019/sep/17/will-nasas-lunar-probe-be-able-to-throw-light-on-vikram-lander-2034781.html
www.techapeek.com/2019/09/19/chandrayaan-2-nasas-lro-fails-to-spot-crashed-vikram-lander/


An howl a wre sedha war le a wrug Vikram drehedhes an enep 21a mis-Gwynngala, ha nyns eus gwaytyans meur kavos kestav ganso wosa hemma.

An kehysnos kynyav yw 22a mis-Gwynngala ha'n dydh kehys ha'n nos aga hirder. Yma’n loor dhe'n diwettha kwartron 22a mis-Gwynngala, loor nowydh dhe'n 28ves mis-Gwynngala, kynsa kwartron 5ves mis-Hedra, loor leun 13ves, diwettha kwartron 21a, ha'n loor nowydh arta 28ves mis-Hedra.

Yn kynyav an nos a dhalleth gans an rannevesow hav gweladow, kepar ha Cygnus – an Alargh, ha'n trikorn hav a’n sterennow Deneb, Vega hag Altair.

An planet Yow yw hwath gweladow isel yn soth wosa howlsedhes.
An lester efanvos Juno a wrug kemmer imaj a kommol Yow ha skeus an loor Io warnodho. Juno a wre bos ow resega a-dro dhe Yow a-ban 2016. Ev a wra resek hirgylghek ha’n nesva 3400km
Skeus an loer Io war planet Yow, yn imaj gwrys gans lester efanvos Juno. Imaj: NASA/JPL-Caltech/SwRI/MSSS/Kevin M. Gill spaceflightnow.com/2019/09/18/nasas-juno-spacecraft-sees-moons-otherworldly-shadow-on-jupiter/


Yn kres an nos, yma rannevesow Pegasus hag Andromeda ughel yn ebron. Possybl yw dhe weles an galaksi Andromeda mars usi an ebron tewl lowr. Kyns an bora, rannevesow gwav a dhiskwedh, kepar hag Orion – an Helghyor, ha Taurus – an Tarow hag an bagasow ster Hyades ha Pleiades ynno.
Yn henhwedhel, Andromeda o myrgh an Myghtern Cepheus ha’n Vyghternes Cassiopeia. Hi o sakrifisys dhe euthvil mor ha gesys kadonys war als, mes Perseus a wrug mos dh’y sawya war vargh askellek Pegasus.

Rannneves Andromeda. Imaj: Wikimedia Commons / IAU / Sky & Telescope. Heavens Above: heavens-above.com/constellation.aspx?con=And&


Yth esa Meurth anweladow yn mis-Gwynngala drefenn y vos dhe penn arall a'n howl dhe’n norvys. An planet o dhe superior conjunction “unyans gwarthav” yn kernewek dhe’n 2a mis-Gwynngala. Henn o kaletter dhe NASA, drefenn bos mellyans radyo dhyworth an howl, ha nyns yw possybl keskomunya gans an lestri efanvos dhe Veurth dres termyn an unyans. Wosa an unyans, Meurth a wra dasomdhiskwedhes yn ebron kyns an bora, mes yn mis-Hedra yw hwath gwann y splannder. Ev a wra bos moy gweladow nessa blydhen.
mars.nasa.gov/all-about-mars/night-sky/solar-conjunction/


A-dro dhe'n 20ves bys dhe'n 23a mis-Hedra, yma kowas meteor, an Orionids. Yma an meteors ow mos dhyworth rann an ebron y'n rannneves Orion. An gwella termyn dh'aga gweles yw hanternos po diwettha.


An lester efanvos Nihonek Hayabusa 2 a wra pesya y ober orth an planetik Ryugu. Ev a wra dannvon tirell byghan dhe’n planetik yn mis-Hedra. Avel rann an towl ma, Hayabusa a wrug omlesa dew merk kosten, pelyow a-dro dhe 10 cm a-hys, rag studhya gwel gravedh an planetik.
Ev a wra gasa an planetik dhe benn an blydhen ma, ha dehweles sampel dhe’n norvys yn mis-Kevardhu 2020.

spaceflightnow.com/2019/09/17/hayabusa-2-completes-practice-run-for-deployment-of-last-asteroid-lander/




Bys nessa prys,
Davydh Trethewey

Ebron y'n Nos - mis-Est 2019

Aug 10, 2019


This is a transcript for the August 2019 'Ebron y'n Nos'  piece I prepared for Radyo An Gernewegva, broadcast in #444.

Ebron y’n Nos – mis-Est 2019

Dydh da.

My a wre kewsel a-dro dhe’n loor yn mis-Gortheren, mes my a ankovas neppyth. Yma hwithrell gwrys gans Eynda “Chandrayaan-2” ow mos dhe’n loor.

An hwithrell Chandrayaan-2 kyns lonch. Imaj: ISRO

Gwelesheans an lester efanvos Chandrayaan-2 yn resegva a-dro dhe'n loor. Imaj: ISRO


https://www.isro.gov.in/chandrayaan2-home-0
http://www.planetary.org/explore/space-topics/space-missions/chandrayaan-2.html
https://nssdc.gsfc.nasa.gov/nmc/spacecraft/display.action?id=CHANDRYN2

Yth esa an lonch an 22a mis-Gortheren dhyworth Kresen Efanvos Satish Dhawan, Sriharkota, Eynda.
An lester efander a wra entra resegva a-dro dhe’n loor a-dro dhe 20ves mis-Est hag an tirell a wra tira war an loor yn mis-Gwynngala. Yma gwrandryell henwys Pragyan gensi. An dowlenn yw dhe dira ogas dhe aghel dyghow an loor, ha gwaytys yw dhe’n tirell ha’n gwandrell durya rag 14 dydh, neb yw unn dydh war an loor. An hwithrell y honan a wra pesya yn resegva a-dro dhe’n loor, ha gwaytys yw hi dhe oberi rag bledhen.

Yth esa an loor nowydh 1a mis-Est, kynsa kwartron 7ves mis-Est, loor leun 15ves mis-Est, kwartron diwettha 23a mis-Est ha loor nowydh arta 30ves mis-Est.

Yma an kowas ster kodha Perseid an mis ma, an ughella niver anedha dhe’n 12ves mis-Est. Yma an loor y’n ebron an bledhen ma, mes possybl hwath dhe weles nebes sterennow kodha.

Yma Yow ha Sadorn hwath gweladow y’n soth wosa howlsedhes, isel yn rannevesow Scorpius ha Saggitarius.
Yma Neptun yn ranneves Aquarius, orth y enebieth dhe’n degves mis-Gwynngala, mes nyns yw gweladow dhe’n lagas nooth drefenn y vos re bell dhyworthyn. Y vraster yw 7.8, le splann ages an gwanna ster a yllyn ni gweles a-dro dhe vraster 6 yn ebron tewl. Yth yw possybl dh’y weles dre dhewweler po pellweler byghan gans mappa dh’y dhismygi dhyworth sterennow, yma gwiasva www.heavens-above.compo medhelweyth hep kost Cartes du Cielhttps://www.ap-i.net/skychart/en/startda rakhenna. Hemm yw an planet a wrug an steronydh kernewek John Couch Adams dargana dre an movyans Ouranos tennys gans an planet anwelys.
Mergher yw gweladow yn bora, yn Est-North-Est kyns an howldrevel. Y’n mis ma, Mergher a wra sevel a-dro dhe unn our kyns an howl. Rag ensampel, dhe’n 15ves mis-Est, Mergher a sevel orth hanter wosa peswar ha’n howl a sevel eth mynysenn wosa hwegh. Dhe’n unnegves warn ugens mis-Est, Mergher a sevel dhe seyth mynysenn wosa hwegh eur ha’n howl dewdhek mynysenn warn ugens wosa hwegh. Mergher a wra mos a-dryv dhe’n howl dhe’n peswora mis-Gwynngala, neppyth gelwys “superior conjunctiongans steronydhyon – a yll bos “unyans gwarthav” yn kernewek. Mar kwra Mergher po Gwener mos ynter an howl ha’n norvys, henn yw “inferior conjunction” po “unyans isella”.
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel


Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

 
Dhyworth an medhelweyth Cartes du Ciel

Yn mis-Gortheren yth esa nebes dydhyow pooth y’n Breten Veur hag Europ. Yth esa tempredh 38.7 C kovskrifys yn Kargront, ha tempredhow an ughella bythkweth kovskrifys yn nebes gwlasow erell yn Europ. An bern ayr tomm a wrug mos dhe’n Arktek, hag meur a rew yn Ynys Las a wra teudhi.
https://nsidc.org/arcticseaicenews/2019/08/europe-heat-wave-moves-north/
https://nsidc.org/greenland-today/
Bern ayr tomm dhe Europ. Dhyworth nsidc.org/greenland-today/2019/08/europes-warm-air-spikes-greenland-melting-to-record-levels

Yma moy a rew ow teudhi yn Ynys Las es bledhenyow kyns. Dhyworth nsidc.org/greenland-today/2019/08/europes-warm-air-spikes-greenland-melting-to-record-levels

Lorellow yw posek rag mires orth an effeythow chanj an hin, hag an hav ma, yma tanow koswik yn lies le, y’ga mysk Portyngal ha Russi hag Alaska.
https://www.esa.int/spaceinimages/Images/2019/07/Too_hot_to_handle

Tanow koswik yn Russi ha kommol mog euthyk bras. Dhyworth https://www.esa.int/spaceinimages/Images/2019/07/Siberian_wildfires
https://public.wmo.int/en/media/news/unprecedented-wildfires-arctic
https://www.euronews.com/2019/08/06/before-and-after-pictures-show-greenland-s-rapid-ice-melt-from-space
Bys nessa prys,
Davydh Trethewey

All Posts